COPD is een chronische longziekte waarbij de luchtwegen blijvend vernauwd zijn en het longweefsel beschadigd kan raken. De ziekte kan niet volledig worden genezen, maar met een goede behandeling kunnen de klachten vaak aanzienlijk verminderen. Veel mensen met COPD blijven jarenlang actief en kunnen hun dagelijkse bezigheden blijven uitvoeren, soms met enkele aanpassingen.
De behandeling is gericht op het verminderen van kortademigheid, het voorkomen van longaanvallen en het zo goed mogelijk behouden van de lichamelijke conditie. Stoppen met roken, inhalatiemedicatie, voldoende beweging en respiratoire revalidatie spelen daarbij een belangrijke rol. Welke aanpak het meest geschikt is, hangt af van de ernst van de klachten, de longfunctie, eerdere opstoten en de algemene gezondheid. Niet iedereen met COPD heeft dezelfde behandeling nodig.
Kan COPD worden genezen?
COPD veroorzaakt blijvende veranderingen in de luchtwegen en het longweefsel. Bij sommige patiënten zijn vooral de kleine luchtwegen vernauwd, terwijl bij anderen ook de longblaasjes beschadigd zijn. Die schade kan doorgaans niet volledig worden hersteld.
Dat betekent niet dat de klachten altijd even ernstig blijven of noodzakelijk snel moeten verergeren. Met een passende behandeling kunnen veel mensen gemakkelijker ademen, meer bewegen en minder last hebben van longaanvallen.
Vooral stoppen met roken kan een groot verschil maken. Het voorkomt verdere blootstelling aan tabaksrook en kan de achteruitgang van de longfunctie aanzienlijk vertragen.
Ook geneesmiddelen en longrevalidatie kunnen de levenskwaliteit verbeteren. Inhalatiemedicatie maakt de luchtwegen wijder en kan helpen om kortademigheid te verminderen. Training zorgt er dan weer voor dat de spieren efficiënter werken, waardoor dagelijkse activiteiten minder inspanning vragen.
Het doel is dus niet alleen om de longfunctie te behandelen, maar ook om zo lang mogelijk zelfstandig en actief te blijven.
Hoe wordt de behandeling van COPD bepaald?
Een behandeling wordt afgestemd op de persoonlijke situatie. Twee mensen met een vergelijkbare longfunctie kunnen heel verschillende klachten hebben. De ene persoon raakt vooral buiten adem tijdens inspanning, terwijl de andere regelmatig een ernstige opstoot doormaakt.
Bij het bepalen van de behandeling kijkt de huisarts of pneumoloog onder meer naar:
- De ernst van de kortademigheid en andere klachten.
- De resultaten van de longfunctietest.
- Het aantal longaanvallen in het afgelopen jaar.
- Eerdere spoedconsultaties of ziekenhuisopnames.
- Het huidige en vroegere rookgedrag.
- Andere aandoeningen, zoals hartproblemen of diabetes.
- De reactie op eerder gebruikte geneesmiddelen.
Vooral het aantal opstoten is belangrijk. Zelfs één opstoot waarvoor bijkomende medische behandeling nodig was, kan aanleiding zijn om het risico op nieuwe opstoten opnieuw te beoordelen.
De behandeling kan in de loop van de tijd veranderen. Wanneer iemand ondanks medicatie kortademig blijft of opnieuw een longaanval krijgt, wordt nagegaan of de bestaande aanpak voldoende werkt.
Daarbij kijkt de arts ook naar de manier waarop de inhalator wordt gebruikt. Een geneesmiddel kan immers minder goed werken wanneer het niet correct wordt ingeademd.
Stoppen met roken bij COPD
Stoppen met roken is een van de belangrijkste onderdelen van de behandeling. Tabaksrook beschadigt de luchtwegen en houdt ontstekingsprocessen in de longen in stand.
Wie blijft roken nadat COPD is vastgesteld, loopt een groter risico op verdere longschade en bijkomende gezondheidsproblemen. Stoppen kan de snelheid waarmee de longfunctie achteruitgaat aanzienlijk verminderen.
Het heeft zin om op elke leeftijd te stoppen, ook wanneer de ziekte al vergevorderd is. De bestaande longschade verdwijnt meestal niet, maar verdere blootstelling aan tabaksrook wordt wel vermeden.
Wat verandert er na een rookstop?
Na het stoppen met roken neemt de blootstelling aan schadelijke stoffen onmiddellijk af. De luchtwegen worden niet langer voortdurend geïrriteerd door nieuwe sigarettenrook.
Sommige mensen merken na verloop van tijd dat ze minder hoesten of minder slijm ophoesten. Bij anderen blijven deze klachten aanwezig, vooral wanneer de luchtwegen al ernstig beschadigd zijn.
Het grootste voordeel op lange termijn is dat de verdere achteruitgang van de longfunctie kan worden afgeremd. Daarnaast daalt het risico op verschillende hart- en vaatziekten en andere aandoeningen die met roken samenhangen.
Hulp bij het stoppen met roken
Stoppen lukt niet voor iedereen zonder ondersteuning. Nicotine veroorzaakt afhankelijkheid, waardoor ontwenningsverschijnselen zoals prikkelbaarheid, onrust en een sterke behoefte aan sigaretten kunnen ontstaan.
Begeleiding vergroot de kans op een geslaagde rookstop. In België kunnen mensen hiervoor terecht bij hun huisarts, een erkende tabakoloog of Tabakstop.
Afhankelijk van de situatie kunnen nicotinevervangende middelen, zoals pleisters of kauwgom, of voorgeschreven rookstopmedicatie worden gebruikt.
Een combinatie van persoonlijke begeleiding en een geschikte behandeling van de nicotineafhankelijkheid biedt vaak meer kans op langdurig stoppen dan alleen wilskracht.
Medicatie bij COPD
Geneesmiddelen vormen voor veel mensen een belangrijk onderdeel van de behandeling. Ze kunnen de luchtwegen verwijden, kortademigheid verminderen en bij bepaalde patiënten het risico op nieuwe opstoten verlagen.
De meeste geneesmiddelen worden ingeademd met een inhalator, in België vaak een puffer genoemd. Hierdoor komt de werkzame stof rechtstreeks in de luchtwegen terecht.
Welke inhalatiemedicatie geschikt is, hangt af van de klachten en het risico op opstoten.
Kortwerkende luchtwegverwijders
Kortwerkende luchtwegverwijders worden gebruikt om de luchtwegen gedurende enkele uren wijder te maken.
Ze kunnen nuttig zijn wanneer iemand af en toe extra kortademig wordt. Sommige patiënten gebruiken ze bijvoorbeeld vóór een inspanning of wanneer de benauwdheid tijdelijk toeneemt.
Er bestaan twee belangrijke soorten:
- SABA: kortwerkende bèta-2-mimetica, zoals salbutamol.
- SAMA: kortwerkende anticholinergica, zoals ipratropium.
Deze geneesmiddelen ontspannen de spieren rond de luchtwegen, waardoor de lucht gemakkelijker kan doorstromen.
Bij lichte en weinig frequente klachten kan een kortwerkende luchtwegverwijder soms volstaan. Wie regelmatig benauwd is, heeft doorgaans meer baat bij een onderhoudsbehandeling.
Wanneer een snelwerkende puffer steeds vaker nodig is, kan dat een teken zijn dat de COPD onvoldoende onder controle is.
Langwerkende luchtwegverwijders
Langwerkende luchtwegverwijders vormen de basis van de onderhoudsbehandeling bij veel mensen met COPD.
Ze houden de luchtwegen gedurende langere tijd open en worden volgens een vast schema gebruikt, meestal één of twee keer per dag.
Er bestaan twee belangrijke groepen.
LABA – langwerkende bèta-2-mimetica
Deze geneesmiddelen ontspannen de spieren rond de luchtwegen. Voorbeelden van werkzame stoffen zijn formoterol, salmeterol, indacaterol en olodaterol.
LAMA – langwerkende anticholinergica
Deze middelen verminderen de samentrekking van de spieren rond de luchtwegen. Voorbeelden zijn tiotropium, glycopyrronium, aclidinium en umeclidinium.
Beide groepen kunnen kortademigheid verminderen en het dagelijks functioneren verbeteren.
De keuze voor een bepaald geneesmiddel hangt onder meer af van de klachten, het gebruiksgemak, mogelijke bijwerkingen en de reactie op de behandeling.
Combinatie van twee luchtwegverwijders
Bij veel patiënten werkt een combinatie van een LABA en een LAMA beter dan één geneesmiddel afzonderlijk.
De twee middelen verwijden de luchtwegen op een verschillende manier. Door ze te combineren, kan de ademhaling verder verbeteren en kunnen bepaalde opstoten worden voorkomen.
Een LABA/LAMA-combinatie wordt vaak voorgeschreven bij duidelijke dagelijkse klachten of een verhoogd risico op longaanvallen.
Beide geneesmiddelen kunnen in één inhalator zitten. Dat maakt de behandeling voor sommige patiënten eenvoudiger.
De combinatie is bedoeld als onderhoudsbehandeling. Ze moet volgens het voorgeschreven schema worden gebruikt, ook op dagen waarop de ademhaling relatief goed verloopt.
Wanneer worden inhalatiecorticosteroïden gebruikt?
Inhalatiecorticosteroïden, vaak afgekort als ICS, zijn ontstekingsremmende geneesmiddelen die rechtstreeks in de luchtwegen worden ingeademd.
Bij astma spelen deze middelen een centrale rol. Bij COPD worden ze selectiever gebruikt.
Niet iedere patiënt met COPD heeft baat bij een inhalatiecorticosteroïd. Vooral bij mensen die ondanks een goede behandeling regelmatig opstoten krijgen, kan toevoeging van een ontstekingsremmend middel nuttig zijn.
De arts kan daarbij rekening houden met het aantal eosinofielen in het bloed. Dit zijn bepaalde witte bloedcellen die betrokken zijn bij ontstekingsreacties.
Bij een hoger aantal eosinofielen is de kans doorgaans groter dat inhalatiecorticosteroïden helpen om nieuwe opstoten te voorkomen.
Wat is een triple therapie?
Bij sommige patiënten worden drie geneesmiddelen gecombineerd:
- Een langwerkende bèta-2-mimeticum (LABA).
- Een langwerkend anticholinergicum (LAMA).
- Een inhalatiecorticosteroïd (ICS).
Deze combinatie wordt triple therapie of drievoudige inhalatietherapie genoemd.
Ze kan aangewezen zijn wanneer iemand ondanks twee luchtwegverwijders nieuwe opstoten blijft krijgen, vooral wanneer de bloedwaarden wijzen op een grotere kans op voordeel van ontstekingsremmende medicatie.
Soms kan de combinatie al bij het begin van de onderhoudsbehandeling worden overwogen wanneer het risico op opstoten hoog is en het aantal eosinofielen sterk verhoogd is.
Inhalatiecorticosteroïden kunnen echter ook nadelen hebben. Ze verhogen bij bepaalde patiënten het risico op een longontsteking. Daarnaast kunnen heesheid en schimmelinfecties in de mond voorkomen.
Daarom wordt regelmatig beoordeeld of de behandeling voldoende voordeel oplevert. Na het gebruik van een inhalatiecorticosteroïd is het belangrijk om de mond te spoelen en het spoelwater uit te spuwen.
Bij mensen die naast COPD ook astma hebben, is een behandeling met inhalatiecorticosteroïden doorgaans noodzakelijk.
Waarom is de juiste inhalatietechniek belangrijk?
Zelfs een goed gekozen geneesmiddel werkt minder goed wanneer de inhalator verkeerd wordt gebruikt.
Bij sommige toestellen moet de patiënt langzaam en diep inademen. Andere inhalatoren vragen juist een krachtige inademing. Ook de voorbereiding van een dosis verschilt per toestel.
Veelvoorkomende fouten zijn:
- Niet volledig uitademen vóór het inhaleren.
- Te zwak of te snel inademen voor het gebruikte toestel.
- De adem niet even inhouden na de inhalatie, wanneer dat mogelijk is.
- Een dosis niet correct klaarmaken.
- Het toestel niet volgens de instructies onderhouden.
Bij een dosisaerosol kan een voorzetkamer helpen om het geneesmiddel gemakkelijker correct in te ademen. Dat is vooral nuttig wanneer het moeilijk is om het indrukken van de puffer en het inademen op elkaar af te stemmen.
De huisarts, pneumoloog of apotheker kan controleren of de inhalator goed wordt gebruikt.
In België kan de apotheker bij bepaalde inhalatiebehandelingen ook begeleidingsgesprekken aanbieden om het gebruik en de therapietrouw te verbeteren.
Het is zinvol om de inhalatietechniek regelmatig opnieuw te laten nakijken, ook wanneer dezelfde puffer al jarenlang wordt gebruikt.
Respiratoire revalidatie bij COPD
Respiratoire revalidatie, ook longrevalidatie genoemd, is een belangrijk onderdeel van de behandeling van COPD.
Het programma is bedoeld om de lichamelijke conditie te verbeteren en mensen te leren beter om te gaan met kortademigheid en andere beperkingen.
Longrevalidatie herstelt beschadigd longweefsel niet. Toch kan ze ervoor zorgen dat dagelijkse activiteiten gemakkelijker worden uitgevoerd.
Een programma kan bestaan uit conditietraining, spierversterkende oefeningen, ademhalingstechnieken en begeleiding bij het omgaan met de ziekte.
Bewegen ondanks kortademigheid
Veel mensen met COPD bewegen steeds minder omdat ze bang zijn om buiten adem te raken.
Daardoor verzwakken de spieren en wordt bewegen nog moeilijker. Een aangepaste training helpt om deze achteruitgang tegen te gaan.
Tijdens respiratoire revalidatie wordt de inspanning afgestemd op de mogelijkheden van de patiënt. Wandelen, fietsen en oefeningen voor armen en benen maken vaak deel uit van het programma.
De belasting wordt geleidelijk opgebouwd. Daarbij wordt rekening gehouden met de ademhaling, hartfunctie en algemene conditie.
Kinesitherapie bij COPD
Een kinesitherapeut kan helpen om de lichamelijke conditie en spierkracht te verbeteren.
Bij patiënten die veel slijm ophoesten, kunnen bepaalde technieken voor het verwijderen van slijm nuttig zijn. Niet iedereen met COPD heeft dergelijke ademhalingsoefeningen nodig.
Kinesitherapie kan ook gericht zijn op een betere houding, efficiënter bewegen en het leren verdelen van inspanningen.
In België bestaan gespecialiseerde programma’s voor respiratoire revalidatie, onder meer in ziekenhuizen en revalidatiecentra.
De toegang en eventuele terugbetaling hangen af van de medische situatie en de voorwaarden van het betrokken programma.
Welke ademhalingstechnieken kunnen helpen?
Bij COPD kost vooral het uitademen soms meer moeite. Daardoor kan lucht in de longen achterblijven, zeker wanneer iemand snel ademt.
Bepaalde ademhalingstechnieken kunnen helpen om rustiger te ademen en benauwdheid tijdens inspanning beter op te vangen.
Uitademen met getuite lippen
Bij deze techniek wordt rustig ingeademd via de neus en langzaam uitgeademd via licht getuite lippen, alsof iemand zachtjes een kaars probeert uit te blazen.
De uitademing duurt daarbij langer dan de inademing.
Door de lichte weerstand tijdens het uitademen kunnen de kleine luchtwegen langer openblijven. Sommige mensen ervaren daardoor minder luchtophoping en een rustiger ademhaling.
De techniek kan nuttig zijn tijdens wandelen, traplopen of wanneer kortademigheid optreedt.
Een houding zoeken die het ademen vergemakkelijkt
Sommige mensen ademen gemakkelijker wanneer ze rechtop zitten en de armen laten steunen op een tafel of op de bovenbenen.
Ook even stilstaan tijdens een inspanning en de ademhaling rustig laten herstellen kan helpen.
Het doel is niet om diep of geforceerd te ademen, maar om een houding en ademritme te vinden waarbij de ademhalingsspieren zo efficiënt mogelijk werken.
Een kinesitherapeut kan beoordelen welke technieken geschikt zijn voor de persoonlijke situatie.
Beweging en dagelijkse activiteiten
Naast georganiseerde revalidatie blijft gewone dagelijkse beweging belangrijk.
Wandelen, fietsen, lichte huishoudelijke taken en aangepaste oefeningen kunnen helpen om spierkracht en uithoudingsvermogen te behouden.
Het is meestal beter om regelmatig te bewegen binnen de eigen mogelijkheden dan langdurig volledig stil te zitten.
De juiste hoeveelheid beweging verschilt per persoon. Iemand met lichte COPD kan vaak blijven deelnemen aan gewone sportactiviteiten, terwijl iemand met ernstige kortademigheid meer baat heeft bij korte inspanningen met rustpauzes.
Wie tijdens het bewegen sneller kortademig wordt, kan proberen het tempo te verlagen en activiteiten beter over de dag te verdelen.
Kortademigheid tijdens inspanning betekent niet automatisch dat bewegen schadelijk is. Wel moet een trainingsprogramma rekening houden met de ernst van de ziekte en eventuele hartproblemen of andere beperkingen.
Voeding en lichaamsgewicht bij COPD
Een goede voeding helpt om de lichamelijke conditie en spierkracht te behouden.
Sommige mensen met COPD verliezen onbedoeld gewicht. Vooral bij ernstige kortademigheid kan eten vermoeiend worden. Ook een verminderde eetlust of een verhoogde energiebehoefte kan bijdragen aan gewichtsverlies.
Wanneer tegelijk spiermassa verloren gaat, wordt bewegen moeilijker en kan het herstel na een longaanval langer duren.
Bij ondergewicht of spierverlies kan begeleiding door een diëtist nuttig zijn. Voldoende energie en eiwitten zijn dan belangrijk.
Ook overgewicht kan de ademhaling zwaarder maken, vooral wanneer extra gewicht rond de buik en borstkas de beweging van het middenrif bemoeilijkt.
Een aangepaste voeding en voldoende beweging kunnen helpen om een gezond lichaamsgewicht te bereiken of te behouden.
Voedingssupplementen zijn niet standaard nodig bij COPD. Ze kunnen in bepaalde situaties nuttig zijn, bijvoorbeeld wanneer iemand onvoldoende voedingsstoffen binnenkrijgt of een vastgesteld tekort heeft.
Vaccinaties bij COPD
Luchtweginfecties kunnen bij mensen met COPD ernstiger verlopen en een longaanval uitlokken.
Vaccinaties helpen het risico op bepaalde infecties en hun complicaties te verminderen. Ze maken daarom deel uit van de preventieve behandeling.
Voor mensen met COPD zijn onder meer de volgende vaccinaties belangrijk:
- Griep: een jaarlijkse vaccinatie helpt beschermen tegen ernstige influenza.
- Pneumokokken: vaccinatie vermindert het risico op bepaalde ernstige infecties, waaronder pneumokokkenlongontsteking.
- COVID-19: vaccinatie volgens de geldende Belgische aanbevelingen helpt beschermen tegen ernstige ziekte.
- RSV: bij oudere volwassenen en bepaalde risicogroepen met chronische longziekten kan vaccinatie aangewezen zijn.
Welke vaccinaties worden aanbevolen, hangt af van leeftijd, gezondheidstoestand en eerdere vaccinaties.
De huisarts kan het vaccinatieschema nakijken en bespreken welke vaccinaties nodig zijn.
Wat te doen bij een opstoot van COPD?
Een opstoot, ook longaanval of exacerbatie genoemd, is een plotselinge verergering van de bestaande COPD-klachten.
De patiënt wordt bijvoorbeeld veel kortademiger, moet vaker hoesten of hoest plots meer slijm op. Soms verandert ook de kleur of dikte van de fluimen.
Een luchtweginfectie is een veelvoorkomende oorzaak, maar ook luchtvervuiling en andere prikkels kunnen een opstoot uitlokken.
Hoe wordt een opstoot behandeld?
De behandeling hangt af van de ernst van de klachten.
Bij een lichte opstoot kan tijdelijk extra kortwerkende luchtwegverwijdende medicatie nodig zijn, volgens het persoonlijk behandelplan.
Bij een ernstigere opstoot kan de arts een korte behandeling met corticosteroïden in tabletvorm voorschrijven. Deze middelen verminderen de ontstekingsreactie en kunnen het herstel versnellen.
Antibiotica zijn niet bij elke opstoot nodig. Ze worden vooral overwogen wanneer er aanwijzingen zijn voor een bacteriële infectie, bijvoorbeeld bij duidelijk etterige fluimen in combinatie met meer kortademigheid of slijmproductie, of bij patiënten met een verhoogd risico op complicaties.
Wanneer de ademhaling ernstig verstoord raakt, kan een ziekenhuisopname nodig zijn.
Wanneer is medische hulp dringend nodig?
Bij een duidelijke verslechtering van de ademhaling is een snelle medische beoordeling belangrijk, zeker wanneer de gebruikelijke medicatie onvoldoende helpt.
Onmiddellijke hulp is nodig bij ernstige benauwdheid in rust, blauwgrijze lippen, plotselinge verwardheid, hevige pijn op de borst of wanneer iemand nauwelijks nog kan spreken door ademnood.
In België kan bij een levensbedreigende situatie het noodnummer 112 worden gebeld.
Een persoonlijk actieplan
Mensen met COPD die eerder opstoten hebben gehad, kunnen samen met hun arts een actieplan opstellen.
Daarin staat welke veranderingen ze moeten opvolgen, wanneer ze hun voorgeschreven noodmedicatie mogen gebruiken en wanneer contact met een arts nodig is.
Een duidelijk plan kan helpen om sneller te reageren wanneer de klachten plots verergeren.
Zuurstoftherapie bij COPD
Bij sommige mensen met ernstige COPD nemen de longen onvoldoende zuurstof op. Daardoor blijft het zuurstofgehalte in het bloed te laag, zelfs wanneer iemand rustig zit.
Wanneer onderzoek aantoont dat er sprake is van een ernstig en langdurig zuurstoftekort, kan zuurstoftherapie noodzakelijk zijn.
De extra zuurstof wordt meestal via een neusbril toegediend, met behulp van een zuurstofconcentrator of een ander geschikt systeem.
Wie heeft zuurstoftherapie nodig?
Niet iedereen die kortademig is, heeft zuurstof nodig.
Kortademigheid kan ontstaan doordat de lucht moeilijk uit de longen stroomt, terwijl het zuurstofgehalte in het bloed nog normaal is.
Langdurige zuurstoftherapie is vooral bedoeld voor mensen bij wie een ernstig zuurstoftekort in rust is vastgesteld.
Bij deze patiënten kan langdurig zuurstofgebruik de overleving verbeteren. De behandeling wordt doorgaans gedurende minstens vijftien uur per dag voorgeschreven, afhankelijk van de medische beoordeling.
De benodigde hoeveelheid zuurstof wordt zorgvuldig ingesteld. Te veel zuurstof kan bij bepaalde patiënten met COPD namelijk leiden tot een ongewenste stijging van het koolstofdioxidegehalte in het bloed.
Daarom wordt de behandeling opgevolgd met geschikte metingen en controles.
Veilig omgaan met zuurstof
Zuurstof zelf is niet brandbaar, maar bevordert wel de verbranding. Roken of open vuur in de buurt van zuurstofapparatuur is bijzonder gevaarlijk.
Bij thuisbehandeling zijn daarom duidelijke veiligheidsafspraken nodig voor de patiënt en andere bewoners.
Niet-invasieve beademing
Bij sommige patiënten met ernstige COPD is extra zuurstof alleen niet voldoende om de ademhalingsproblemen op te vangen.
Wanneer de longen onvoldoende koolstofdioxide uit het bloed verwijderen, kan het koolstofdioxidegehalte te hoog worden.
In bepaalde situaties kan niet-invasieve beademing helpen. Hierbij ondersteunt een toestel de ademhaling via een masker dat over de neus of over neus en mond wordt geplaatst.
Bij een ernstige opstoot wordt deze behandeling vaak in het ziekenhuis gebruikt wanneer er sprake is van ademhalingsfalen met een te hoog koolstofdioxidegehalte.
Sommige patiënten met een langdurig verhoogd koolstofdioxidegehalte kunnen ook thuis baat hebben bij nachtelijke beademingsondersteuning.
Of dit geschikt is, wordt beoordeeld door een gespecialiseerd behandelteam.
Gespecialiseerde behandelingen bij ernstige COPD
Wanneer iemand ondanks een goed ingestelde behandeling ernstig beperkt blijft, kan een pneumoloog nagaan of een gespecialiseerde behandeling mogelijk is.
Niet iedere patiënt komt hiervoor in aanmerking. De keuze hangt onder meer af van het soort longschade, de algemene conditie en eventuele bijkomende aandoeningen.
Behandeling van ernstige longemfyseem
Bij longemfyseem zijn de wanden van de longblaasjes beschadigd. Hierdoor verliezen de longen een deel van hun elasticiteit en kan lucht moeilijker ontsnappen.
Bij bepaalde patiënten zijn sommige delen van de longen zo sterk uitgezet dat ze het gezonde longweefsel en het middenrif hinderen.
In gespecialiseerde centra kan worden onderzocht of een behandeling om het longvolume te verminderen nuttig is.
Dat kan in geselecteerde gevallen gebeuren door middel van kleine klepjes die via een bronchoscopie in de luchtwegen worden geplaatst. Bij andere patiënten kan een operatie worden overwogen.
Deze behandelingen zijn niet geschikt voor iedereen met longemfyseem. Er is uitgebreid onderzoek nodig om de mogelijke voordelen en risico’s te beoordelen.
Nieuwe geneesmiddelen bij moeilijk behandelbare COPD
Bij een kleine groep patiënten blijven ernstige opstoten optreden ondanks een goed ingestelde inhalatiebehandeling.
Voor sommige mensen met COPD en een bepaald ontstekingsprofiel bestaan inmiddels ook gerichte biologische geneesmiddelen. Deze middelen beïnvloeden specifieke ontstekingsprocessen in het lichaam.
Voorbeelden zijn dupilumab en mepolizumab, die bij geselecteerde patiënten met eosinofiele COPD een plaats kunnen hebben.
De behandeling is niet bedoeld voor alle mensen met COPD. Een pneumoloog beoordeelt onder meer eerdere opstoten, bloedwaarden, bestaande medicatie en de voorwaarden voor gebruik.
Ook andere aanvullende geneesmiddelen, zoals roflumilast of in uitzonderlijke gevallen langdurige behandeling met een macrolide-antibioticum, kunnen bij bepaalde patiënten worden overwogen. Door mogelijke bijwerkingen en andere risico’s worden deze middelen selectief gebruikt.
Longtransplantatie
Bij een zeer ernstige vorm van COPD kan een longtransplantatie in uitzonderlijke gevallen worden overwogen.
Een transplantatie is een ingrijpende behandeling en vraagt een uitgebreide beoordeling van de lichamelijke conditie, andere aandoeningen en de verwachte voordelen.
Ook na een transplantatie blijft intensieve medische opvolging noodzakelijk. De patiënt moet onder meer geneesmiddelen gebruiken om afstoting van de nieuwe longen tegen te gaan.
Daarom wordt deze mogelijkheid alleen besproken bij zorgvuldig geselecteerde patiënten.
Behandeling van kortademigheid in het dagelijks leven
Kortademigheid is vaak de klacht die mensen met COPD het meest beperkt.
Naast inhalatiemedicatie kunnen kleine aanpassingen helpen om gewone activiteiten gemakkelijker uit te voeren.
Het kan bijvoorbeeld nuttig zijn om zware taken over de dag te verdelen, voldoende rustpauzes te nemen en handelingen waarbij veel kracht nodig is niet allemaal na elkaar uit te voeren.
Tijdens traplopen of wandelen kan een rustiger tempo helpen om de ademhaling beter onder controle te houden.
Bij sommige mensen vermindert het gevoel van benauwdheid wanneer ze tijdens het uitademen de lippen licht tuiten.
Ook een kleine handventilator die koele lucht naar het gezicht blaast, kan bij bepaalde patiënten tijdelijk verlichting geven.
Wanneer kortademigheid ondanks een goed ingestelde behandeling ernstig blijft, kan aanvullende begeleiding gericht op comfort en dagelijkse activiteiten nuttig zijn.
Deze ondersteuning kan naast de gewone medische behandeling worden aangeboden en is niet uitsluitend bedoeld voor de laatste levensfase.
Andere aandoeningen mee behandelen
Mensen met COPD hebben regelmatig bijkomende gezondheidsproblemen, zoals hart- en vaatziekten, diabetes, botontkalking, slaapapneu of depressieve klachten.
Deze aandoeningen kunnen de kortademigheid, vermoeidheid en lichamelijke beperkingen versterken.
Daarom is het belangrijk om niet iedere nieuwe klacht automatisch aan COPD toe te schrijven.
Hartfalen kan bijvoorbeeld toenemende kortademigheid veroorzaken. Bloedarmoede kan leiden tot vermoeidheid en een verminderd uithoudingsvermogen. Angst kan het gevoel van benauwdheid versterken.
Een goede opvolging houdt rekening met deze mogelijke oorzaken.
Wanneer meerdere geneesmiddelen worden gebruikt, is het bovendien nuttig om regelmatig na te kijken of de combinatie nog geschikt is en of er mogelijke wisselwerkingen optreden.
Hoe wordt de behandeling opgevolgd?
COPD vraagt regelmatige medische controle, ook wanneer de klachten redelijk stabiel blijven.
Tijdens een opvolgafspraak bespreekt de arts hoe de ademhaling verloopt, welke activiteiten nog mogelijk zijn en of er sinds de vorige controle opstoten zijn geweest.
De inhalatiemedicatie wordt opnieuw bekeken en de inhalatietechniek kan worden gecontroleerd.
Afhankelijk van de situatie wordt ook een longfunctietest uitgevoerd.
Bij de opvolging kunnen onder meer de volgende vragen aan bod komen:
- Is de kortademigheid verbeterd of verergerd?
- Zijn er nieuwe opstoten geweest?
- Hoe vaak is extra noodmedicatie nodig?
- Worden de voorgeschreven inhalatoren correct gebruikt?
- Zijn er bijwerkingen van geneesmiddelen?
- Is de lichamelijke conditie veranderd?
- Zijn er nieuwe gezondheidsproblemen ontstaan?
De antwoorden helpen om te bepalen of de bestaande behandeling kan worden voortgezet of moet worden aangepast.
Wanneer iemand ondanks een correcte behandeling klachten blijft houden, wordt ook onderzocht of er andere oorzaken zijn, zoals hartproblemen, een verminderde conditie of een bijkomende longaandoening.
Leven met COPD: wat maakt op lange termijn het verschil?
Een goede behandeling van COPD bestaat uit meer dan het dagelijks gebruiken van een puffer.
Stoppen met roken, regelmatig bewegen en voldoende aandacht besteden aan voeding en slaap kunnen helpen om de lichamelijke conditie te behouden.
Ook het tijdig herkennen van een longaanval is belangrijk. Een opstoot kan een grote invloed hebben op de gezondheid en het herstel kan weken duren. Het voorkomen van nieuwe opstoten is daarom een belangrijk doel van de behandeling.
Voor mensen die moeite hebben met dagelijkse activiteiten kan respiratoire revalidatie veel betekenen. Meer spierkracht en een betere conditie maken het vaak gemakkelijker om actief te blijven, ook wanneer de longfunctie zelf niet sterk verbetert.
De behandeling moet daarbij blijven aansluiten bij wat iemand nodig heeft. Sommige patiënten hebben vooral baat bij een betere controle van kortademigheid, terwijl bij anderen het voorkomen van opstoten of het behandelen van bijkomende aandoeningen vooropstaat.
COPD kan niet volledig worden genezen, maar de gevolgen van de ziekte kunnen vaak wel worden beperkt. Met een passende combinatie van medicatie, rookstop, beweging, revalidatie en regelmatige opvolging kunnen veel mensen hun klachten beter onder controle houden en langer zelfstandig blijven functioneren.
